De energietransitie gaat niet alleen over buizen, staal, kabel, wetten en regels, maar is uiteindelijk vooral mensenwerk. Waar mensen erin slagen hun taal, manier van samenwerken, procedures en drive op elkaar af te stemmen, is de kans op een beetje tempo een stuk groter. Op initiatief van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Nationaal Klimaat Platform en Arcadis spraken op 22 oktober ruim 170 professionals uit alle takken van de energietransitie een dag lang over manieren om de doorlooptijden van energie(infra)projecten te versnellen. Een verslag:
Erika Zomerman van Arcadis opende de dag met een sprekend voorbeeld: wie het spelletje ‘Thirty Seconds’ in een team met familieleden zit, die elkaars (beeld)taal van haver tot grot kennen zal geheid winnen van ‘gasten’ bij het spel. Een mooie spiegel voor de energietransitie.
Beslisproces over een geschikte locatie voor een hoogspanningsstation voor Utrecht Noord
Het openingspanel, waarin Tennet en vertegenwoordigers van drie overheidslagen terugkeken op een drie jaar durende proces om tot een locatie voor een hoogspanningsstation te komen bij Breukelen, leek die taal (eindelijk) gevonden. De opluchting over de afgesloten periode was proefbaar, de blik was vooruit gericht. Leon Kuipers van de gemeente Stichtse Vecht was het meest uitgesproken in zijn duiding dat kleine gemeenten zich echt niet altijd opgewassen weten tegen grote organisaties als Tennet of Rijkswaterstaat. En dat vormen van compensatie voor de omgeving altijd helpen.
De kersverse voorzitter van de raad voor Energie Staf Depla trok parallellen tussen zijn ervaringen uit de woningbouw en de energietransitie. Ook hij benadrukte de noodzaak elkaars taal te spreken. “Belangrijke voorwaarde voor succes is ambtelijk én bestuurlijk besef bij overheden dat ze zelf geen woningen bouwen en marktpartijen écht nodig hebben. Er moet urgentie zijn om de samenwerking te zoeken. Partijen moeten de heersende vooroordelen over elkaar thuislaten en van elkaar willen leren.”
Presentatie: Staf Depla – Raad voor Energie
Artikel Staf-Depla over de taskforce nieuwbouw woningcorporaties en het belang van kennis en netwerken
Wessel Tiessens, zelfbenoemd ambtenaar met ballen en auteur van het gelijknamig boek, sloot het plenaire ochtenddeel af met een meeslepend relaas over zijn gang door (gemeentelijke) instituties. Zijn zoektocht: hoe doorbreek je de kleilaag van risicomijdend gedrag, dat vooral gericht is op het voorkomen van fouten en niet op het bereiken van doelen. Zijn belangrijkste les: gelijk krijgen = gelijk hebben x acceptatie.
Presentatie: Wessel Tiessens-ambtenaar met ballen
Website Wessel Tiessens
Lees de recensie
Succesvolle praktijkvoorbeelden uit de energietransitie
Erich Schuster van Arcadis lichtte de rode draden toe uit de tien energieprojecten die hij onderzocht en die relatief vlot verliepen. Succesformules zijn: gedeelde urgentie, vertrouwen, permanent stakeholders betrekken, standaardisering, parallellisering van processen en het creëren van mogelijkheden om risico’s te nemen. Victor van Ahee (Trebbio Legal) stond stil bij de negen aanbevelingen die de NVDE op zijn aangeven inbracht bij het crisis/versnellingspakket netcongestie waar EZK aan werkt. Liefst acht suggesties rond besluitvorming, versnelling van rechtsbescherming of gedrag zijn door de staatssecretaris overgenomen of in onderzoek.
Presentatie: Presentatie Arcadis – Trebbio
Vreemde ogen dwingen
Samuël Verpalen is als ‘buitenstaander’ procesmanager bij de Taskforce Netcongestie Amsterdam en vertelde over zijn rol: zorgen voor rust, ritme en overzicht. Dat creëert ruimte om ook te kunnen escaleren als de boel spaak loopt en ‘onder het wateroppervlak’ bezig te zijn. Wat meestal betekent: bellen, bellen, bellen. Zijn stelling: Vreemde ogen maken dat ‘wat we altijd al deden’ minder vanzelfsprekend en bieden daarmee de mogelijkheid om het echt anders te doen. Een vergelijkbare aanpak biedt de Expertpool van RVO, waar gemeenten onpartijdige, objectieve ondersteuning en advisering kunnen halen. Jeroen Bijleveld vertelde wat daarbij helpt: Tijdig inschakelen. En een commitment vastleggen in een intentieovereenkomst.
Presentatie: Samuel Verpalen – procesmanager
Presentatie: Jeroen Bijleveld – Expertpool RVO
Waar partijen soms lang in kringetjes om elkaar heen draaien om tot een besluit te komen, kan het helpen eens een paar vreemde ogen mee te laten kijken. Zo ook bij de aanleg van energie-infrastructuur. Bekijk eens deze twee aanpakken, in Amsterdam en die van RVO:
Taskforce netcongestie Amsterdam
Expertpool RVO
Tempo maken met standaardisering
Marvin Jacobs werkt bij Enexis, die de bouw van nieuwe stroomverdeelstations in Noord-Nederland drastisch wist te versnellen door te kiezen voor een modulaire, prefab aanpak. Een hele puzzel, gezien de vele betrokkenen met al hun belangen: Gemeente, provincie, waterschap, grondeigenaar en omgeving. Het lukt: in acht weken kan een station nu gebouwd worden. Standaardisatie versnelt de bouw. ‘Vertrouwen en samenwerking versnellen grond en vergunning. Pas samen ontstaat echte schaalbaarheid’. Puzzelen doet ook Rianne den Ouden, die bij Verbouwstromen samen met gemeenten uitzoekt welke campagnetechnieken het beste aanslaan bij het motiveren van bewoners hun woning te verduurzamen. Haar conclusie: Standaardisatie begint bij het delen van lessen, betekent niet dat iedereen hetzelfde doet en maakt kennis minder afhankelijk van personen.
Presentatie: Rianne den Ouden – Verbouwstromen
Verbouwstromen deelt in dit webinar hun ervaringen met (gemeentelijke) campagnes voor woningisolatie: Isoleer je stekje. Wat werkt goed en minder goed bij het bereiken van bewoners?
Wat werkt bij bewonersactivatie? – Verbouwstromen
Een manier op sneller op te schieten is het standaardiseren van processen. Enexis ontwikkelde bijvoorbeeld een methode om transformatorhuisjes modulair te kunnen bouwen:
Enexis – nieuwe bouwmethode
Gluren bij de Oosterburen
We keken wat er van de Oosterburen te leren valt. Jos Dings was zeer nauw betrokken bij de razendsnelle bouw van een fabriek van Tesla bij Berlijn. De crux? Paragraaf 8a, die zegt dat je op eigen risico met de bouw mag starten, ook als vergunningen nog niet binnen zijn. Voorwaarden: een groot publiek belang, goede prognoses en de bereidheid schade te herstellen. Door 19 keer gebruik te maken van deze clausule en zodoende flinke procesrisico’s te kunnen nemen, slaagde Tesla erin de fabriek in 843 dagen te bouwen. Patrick Graichen was staatssecretaris in de Duitse ‘stoplichtcoalitie’. Hij slaagde erin de doorlooptijd voor vergunningverlening voor windmolens te halveren en zodoende het aantal afgegeven vergunningen te verdrievoudigen tot een spectaculaire 20 GW in 2025. Succesfactoren: nationaal belang, een verplichte twee procent grond voor wind per deelstaat, natuuronderzoeken op geaggregeerd niveau en sancties voor trage overheden. Kopieerbaar? Dat is te zeggen: de hele aanpak is gebaseerd op EU-wetgeving.
Presentatie: Jos Dings – Tesla Giga Berlin permitting
De opschaalbaarheid van Energyhubs
Jorian Bakker van het ministerie van EZK schetste de ambitie om in 2030 500 energyhubs draaiende te hebben. Dan zal de doorlooptijd voor een groepstransportovereenkomst fiks omlaag moeten, van drie jaar nu naar een maand of zes. Oene Venema (bedrijventerreinenaanpak) en Bram Tijdhof (Joulz) onderzochten met Geert-Jan Koning van Alliander hoe dat zou kunnen. Gedeeld beeld: (technisch) kan er veel, al dan niet met gebruikmaking van een GTO. Procesbegeleiders (en dus ook geld) zijn cruciaal. Specialistische kennis is schaars, waardoor soms gekozen moet worden. Zo soepel mogelijk delen van data zou heerlijk zijn. Quote van de dag: ‘Het voordeel van een piek is dat er een dal naast ligt’.
Presentatie: Oene Venema – bedrijventerreinenaanpak
Meet de commissie MER
Liefst drie mensen van de commissie voor de MER kwamen uit de doeken doen hoe initiatiefnemers en overheden kunnen helpen bij optimale benutting van de milieueffectrapportage bij energieprojecten. Mensen van Arcadis putten uit hun praktijkervaring. Gezamenlijke lessen: denk projectoverschrijdend en doe strategisch onderzoek. Breng zo vroeg mogelijk uitvoeringsrisico’s in kaart en verdoe geen tijd aan opties die niet kansrijk zijn. En, ook hier: stem als initiatiefnemer zo vroeg mogelijk af met overheden en andere stakeholders.
Presentatie: Versnelling energieprojecten en MER
Slotpanel
In het slotpanel met Netbeheer Nederland en vertegenwoordigers van IPO, VNG en het Rijk werden de highlights van de dag nagelopen. Een greep uit de reflecties: Gun elkaar wat. Begrijp wat andermans belangen en (dus) beweegredenen zijn. Vertrouw elkaar. Zorg dat angst voor een besluit verkeerd valt niet leidt tot (eindeloos) uitgestelde besluiten. Benoem waar zaken schuren en zoek het gesprek daarover op. Ook met omwonenden. Bel elkaar, zo vaak als nodig. Put rijkelijk uit de versnellingsopties die het Rijk biedt. Maak gebruik van ondersteuning.
Het laatste woord was aan psycholoog en FD columnist Daan Remarque. Hij nam ons mee in verhelderend verhaal over de werking van ons brein en gedrag in complexe processen als de energietransitie. Welke mechanismes weerhouden ons van verandering? En hoe stellen we ons brein open voor de broodnodige samenwerkingsverbanden?
Presentatie: 20261022 Daan Remarque
Website Daan Remarque
Een van onze favoriete stukken: “We hebben minder doem- en meer doeverhalen nodig over het klimaat”
1.400 kilo CO2 bespaard door banden op spanning te brengen
Alle bezoekers die met de auto naar het symposium kwamen, konden hun bandenspanning laten nakijken en corrigeren. De Groene Garage controleerde in totaal 72 auto’s. Bijna 90% (!) had een te lage bandenspanning. In totaal is er ruim 400 liter brandstof bespaard doordat de auto’s zuiniger zijn gaan rijden met de juiste spanning. Dat vertaalt zich in een besparing van bijna 1.400 kilo fossiele CO2 en een kostenbesparing van gemiddeld 19 euro per auto. Ook zijn er vier mogelijk lekke banden gevonden. Deze hebben een waarschuwingskaartje gekregen.
Kabinet zet nieuwe crisiswetgeving in om vol stroomnet aan te pakken
Het symposium gaat eigenlijk vooral niet over de vraag welke wet- en regelgeving er veranderd moet worden om harder op te schieten. Eens temeer omdat de regering bepaald niet stil heeft gezeten. Kijk hier welke wettelijke versnellingsmogelijkheden er allemaal al in ontwikkeling zijn:
Rijksoverheid – Kabinet zet nieuwe crisiswetgeving in om vol stroomnet aan te pakken
Arcadisrapport
Een van de aanleidingen voor dit symposium is een rapport waarin Arcadis tien energieprojecten beschrijft, waar ondanks complexe regelgeving toch behoorlijk tempo werd gemaakt. Wat waren de succesfactoren? Lees het hier na: Rapport Arcadis
Enkele hoofdrolspelers in deze projecten zijn te beluisteren in deze podcast van het nationaal Klimaat Platform: ‘vergunningen in de versnelling’: Podcast NKP vergunningen in de versnelling