Voor publieke professionals die liever verantwoordelijkheid nemen dan afschuiven

Wie is de schrijver?
Wessel Tiessens liep jarenlang rond op gemeentehuizen als ambtenaar of ingehuurd zzp-er.  Aanvankelijk vol ambities en drive, maar steeds vaker gefrustreerd en getergd door eindeloze procedures. Hij schreef een boek dat te lezen is als een handleiding voor (wat hij noemt) hackers van verlammende systemen, voor veranderaars van binnenuit.

Wat is de hoofdboodschap
Verlammende overheidsprocessen zijn te doorbreken, zonder jezelf of je organisatie op te blazen.

Voor wie is dit boek?
Op de achterflap zegt Tiessens zijn boek te hebben geschreven “voor de ambtenaar, bestuurder of politicus die verantwoordelijkheid wil nemen, maar gevangen zit in een systeem dat is ingericht om falen te voorkomen”. Daarmee doet hij zijn boek tekort. Het is net zo goed lezenswaardig als je bijvoorbeeld beropesmatig bij een project in de uitvoering te maken hebt met gemeente- of provinciehuizen. Hoewel Thiessens zelf uit de gebiedsontwikkeling komt, zijn z’n observaties, tips en lessen moeiteloos toepasbaar op elke willekeurig project in de energietransitie.

Is het een beetje prikkelend?
Nou en of. Het is geen boek voor ambtenaren met tere zieltjes. Hoewel geen moment grof, legt Tiessens vele vingers op zere plekken. Hoe ambtenaren vooral bezig zijn om hun bestuurders te behoeden voor banenschillen. En daar ook op geïnstrueerd worden. Hoe allerlei regels uit angst voor fouten veel strenger geïnterpreteerd worden dan ze eigenlijk zijn. Over het eindeloze ge-cc om jezelf in te dekken. Over telefoonangst. Het vergadercircus, het grote afschuiven. Het gebrek aan bereidheid om risico’s te nemen. Oftewel: “de anatomie van de verlamming”.

Nog een leuk ‘weetje’ tegengekomen?
Tiessens stelt dat een groot deel van de bezwaarmakers bij de Raad van State dat alleen doen omdat ze zich net gehoord voelen en niemand ooit op het idee kwam zelfs maar contact met hen op te nemen, laat staan een belangenconflict uit te vechten. Dat houdt de boel behoorlijk op. De Nationale Ombudsman heeft dit fenomeen systematisch onderzocht. Zestig procent van alle bezwaren kan worden opgelost door één informeel gesprek. De gemeente Ommen documenteerde dat een kwart van alle bezwaren werd ingetrokken nadat een ambtenaar de telefoon pakte. Eén telefoontje…

Is er aanleiding tot optimisme?
Maar natuurlijk. In Tiessens inleidende hoofdstukken over de akelig herkenbare wurggreep waarin ambtelijke organisaties zichzelf houden, houdt hij zijn lezer voortdurend voort dat vrijwel niemand dit expres doet of bijster leuk vindt. De vraag is hoe je als ambtenaar uit dit systeem kunt breken. Hij benoemt mechanismen die werken om uit stroop van beleidsprocessen te breken. Om zijn boek af te sluiten met wat hij noemt ‘systeemhacks voor een leuker leven’.

Ons het niet bij papier te laten, richtte hij zelfs een community (de versnellersclub) op van professionals die door de kleilaag willen heen willen breken: thiessens.com/boek

Waar gaat het verder over?
Het boek is een mix van analyse, visie en vele, hele veel praktijk, waardoor het gene moment ‘zweverig’ wordt en al helemaal geen managementboek. Het staat vol verhalen, ervaringen en anekdotes over hoe verandering kan werken. Hoe je écht kunt samenwerken. Wat het vergt om anders te gaan werken en leuk het kan zijn als interventies wérken. En, ter relativering, een hoop jammerlijke mislukkingen.

Mooiste citaat
“Het Nederlandse overheidssysteem is niet kapot. Het doet precies waarvoor het ontworpen is: niet falen”.

Wat zeggen anderen over het boek?
“Een verrukkelijk boek over werken in extreem risicomijdende omgevingen”, Prof. Dr. Jan de Vuijst.

Joris Wijnhoven is strateeg bij de NVDE