De oorlog in het Midden-Oosten maakt opnieuw pijnlijk duidelijk: elke keer als ergens in de wereld een conflict uitbreekt, schiet de energierekening van huishoudens en bedrijven omhoog. Nederland leunt zwaar op fossiele energie uit het buitenland. Dat maakt ons kwetsbaar: energie- en brandstofprijzen zijn hoog en onzeker, bedrijven verliezen grip en huishoudens betalen de rekening. De beste bescherming tegen prijsschokken is minder aardgas en aardolie gebruiken en meer oranje-groene energie van eigen bodem, energiebesparing en duurzaam vervoer. Nederland is met duurzame energie vrijwel immuun voor energiecrises, berekende TNO onlangs. Veel voorstellen uit het ‘Spoedplan voor minder aardgas’ van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) helpen mensen energie te besparen en de overstap te maken naar duurzame energie. Voorkom dat we telkens opnieuw worden verrast en investeer in een stabiele en betaalbare energierekening.

Bied energiearme huishoudens een structurele oplossing door woningen te verduurzamen

De beste manier om huishoudens perspectief te bieden op langdurig lagere energiekosten is door woningen en mobiliteit structureel te verduurzamen. Voer geen generieke compensatie of prijsplafonds in, dit is ongericht en kostbaar en remt de energietransitie. Ontzorg huishoudens die met energiearmoede kampen en zet alles op alles om zoveel mogelijk huizen te verduurzamen vóór de start van het stookseizoen.

• Geef prioriteit aan huishoudens in energiearmoede via een wijkgerichte en planmatige aanpak, en neem andere woningen en gebouwen in de straat mee. Een Ecorys-studie uit 2023 laat zien dat een collectieve aanpak van wijken het meeste effect per geïnvesteerde euro heeft, waarbij woningen in één keer met isolatie, warmtepompen en warmtenetten van het aardgas gaan.
• Vul het Publiek Energiefonds met publieke middelen zoals opbrengsten uit het ETS2 en gebruik dit voor huishoudens die de energierekening niet kunnen betalen in combinatie met grootschalige verduurzaming, voor blijvend grip op de energierekening.
• Blijf huishoudens ondersteunen bij het financieren van verduurzaming. Bied investeringszekerheid en voorspelbaarheid, onder meer door het langjarig voortzetten van de ISDE-subsidie en het Nationaal Warmtefonds. Dit fonds biedt laagdrempelige leningen en een 0%-rente lening voor huishoudens met een verzamelinkomen tot €60.000 euro.
• Neem belemmeringen in de uitvoering weg. In de isolatiesector is al meer dan twee jaar onduidelijkheid en oponthoud bij het natuurvriendelijk isoleren. Veel isolatiebedrijven hebben het daardoor zwaar. Het natuurvriendelijk isolatiebeleid moet voorspelbaar, uitvoerbaar en landelijk uniform zijn. Daarvoor is vóór de zomer een landelijke gedragscode nodig die door alle provincies wordt overgenomen.
• Help Nederlanders bij de overstap naar elektrisch rijden, deelmobiliteit en OV. Huishoudens besparen momenteel tot 95 euro per maand als ze hun benzineauto inruilen voor een elektrische. Help iedereen die overstap te maken. Voer een subsidie in voor lease of koop van tweedehands elektrische auto’s en maak het OV en elektrische deelauto’s aantrekkelijker.
• Verlaag de energiebelasting op elektriciteit. De overstap van aardgas naar elektriciteit (elektrificatie) zorgt voor lagere kosten en energiebesparing. De NVDE pleit ervoor de energiebelasting op aardgas en elektriciteit in balans te brengen door de energiebelasting op elektriciteit te verlagen. Ondersteun huishoudens en bedrijven om energieverbruik te verplaatsen naar rustigere uren en breng lokale vraag en aanbod beter samen door onder meer slimme aanstuurbare apparaten.

Duurzame energie van eigen bodem verdient zich in één energiecrisis ruimschoots terug

Wie fossiel importeert, importeert onzekerheid. Duurzame energie is onze beste verzekering tegen energiechantage en prijsschokken. Als Nederland overschakelt op duurzame energie stijgen de energiekosten tachtig procent minder bij een nieuwe ‘Oekraïnecrisis’ dan in 2022.

• Wind- en zonne-energie beschermen ons tegen hoge stroomprijzen. Hoe groter het aandeel hernieuwbare energie, hoe lager en stabieler de elektriciteitsprijs. Sterker nog: de bestaande capaciteit aan wind- en zonne-energie heeft zich in de vorige crisis al ruimschoots terugverdiend, doordat zij dure gasgestookte opwek heeft verdrongen en zo miljarden aan energiekosten heeft bespaard. Inmiddels komt meer dan de helft van onze elektriciteit uit duurzame bronnen.
• Bouw door aan warmtenetten én duurzame warmtebronnen. Op korte termijn is het zaak dat er éénmalig (en dus niet belastend voor het begrotingssaldo) voldoende budget vrij wordt gemaakt om de private warmtebedrijven die dat willen, over te kunnen nemen. Ook is passend beleid en een financieel instrumentarium nodig voor duurzame warmtebronnen, zoals geothermie en bodemenergie. Zet breed in op alle hernieuwbare technieken en bronnen voor duurzame warmte.
• Sneller bouwen: 2 jaar praten, 2 jaar bouwen. Een nieuwe studie van Arcadis laat zien dat de energietransitie tot 75% sneller kan binnen bestaande regels, door meer risicobereidheid en gezamenlijk urgentiebesef. Daarnaast is een uitweg uit het stikstofslot cruciaal voor projecten in de energietransitie. Wij verwelkomen bovendien de Crisiswet Netcongestie in het Coalitieakkoord.