Hoe onze welvaart iedereen gelukkig kan maken
Wie is de schrijver?
Econoom en oud Volkskrantcolumnist Rens van Tilburg adviseert iedereen en zijn moeder die er bij overheid of bedrijfsleven toe doet rond een eerlijke en duurzame economie.
Wat is de hoofdboodschap?
Terwijl beleidsmakers blijven sturen op maximalisatie van economische groei, is het overgrote deel van de burgers deze extreme prestatiemaatschappij beu. Ze willen een zorgzamere samenleving, meer gelijkheid, duurzaamheid en bestaanszekerheid. En zijn bereid daaraan bij te dragen en groei voor in te leveren. Van Tilburg stelling is dat de energietransitie ook beter perspectieven heeft in een economie die wat minder geobsedeerd is door (korte termijn)groei en winst.
Voor wie is dit boek?
Voor elk weldenkend mens, die zich wel eens afvraagt wie er nu precies gek geworden is. Zeker nu politiek Den Haag langs de rand van de afgrond scheert in een conflict over een beetje herverdeling, is het erg fijn een boek te lezen over het grotere plaatje. Bijvoorbeeld: één procent van de Nederlanders bezit 25 procent van al het vermogen en de rijkste tien procent samen zestig procent. Of het feit dat driekwart van de Nederlanders wil dat de verschillen tussen arm en rijk afnemen. En dat tachtig procent vindt dat het klimaatprobleem moet worden opgelost. En het is ook erg fijn om zeer goed onderbouwde voorbeelden te lezen (van Tilburg haalt 441 bronnen aan) van samenwerkingsgezindheid van mensen, hun wens om elkaar te helpen en hun welvaart te delen. Heel anders dan je zou vermoeden als je naar de grootste schreeuwlelijkerds in de politiek luistert.
Is het een beetje prikkelend?
Absoluut. Het boek geeft je een prettig ‘zie je nou wel, ik ben niet alleen’ gevoel, zonder klef of extreem idealistisch te worden. Het zit vol contrast, bijvoorbeeld in het openingshoofdstuk waarin Van Tilburg schetst dat we in fantastische, misschien wel de beste tijden ooit leven, vol perspectief op een gezond en prettig leven. Maar ook een tijd van polarisatie, waarin grote stappen terug worden gezet in het duurzaamheidsdenken van een paar jaar geleden. Hij zet uiteen hoe ‘ons’ westerse wereldbeeld met de markt als best ordenend principe en egoïsme en hebzucht als motor van maatschappelijke vooruitgang dominant geworden is, maar toch ook aardig aan slijtage onderhevig. En zet daar een wereldbeeld naast, waarin erkend wordt dat vooruitgang niet zozeer te danken is aan briljante enkelingen, maar aan samenwerking tussen mensen.
Interessant is ook de kritiek op de bijkans heilig verklaarde Peter Wennink, die Nederlanders ‘fat, dumb and happy’ noemde. En vind dat we méér moeten gaan werken. Beetje dik zijn we wel, maar tegelijk behoren we tot de meest productieve werkers ter wereld, Hoezo dom? En gelukkig zijn we ook. “Naar dit soort mannen mogen we best wat minder gaan luisteren”.
Nog een leuk ‘weetje’ tegengekomen?
Het heeft eigenlijk best lang geduurd voordat landbouw de mensheid wat goeds bracht. Vanaf de start leidde het vooral tot meer ongelijkheid en een bron van instabiliteit. De jager- verzamelaar had veel minder mot dan in de jaren erna, toen koningen, geestelijken en edelen om de hoek kwamen kijken. Alsook hongersnoden, virussen en bacteriën. Ander weetje: De ongelijkheid in de VS is momenteel groter dan die was in het Romeinse Rijk.
Is er aanleiding tot optimisme?
Zeker weten. Het grootste deel van het boek laat zien waar mensen samen allemaal toe in staat zijn. Hoe er naast gewelddadige regimeveranderingen toch ook bestuurders waren die snapten dat gelijkheid een belangrijke voorwaarde is voor geluk en stabiliteit en uiteindelijke ook groei en bloei. Mensen zoeken veiligheid en de geborgenheid van de gemeenschap en willen niet dat alles ondergeschikt gemaakt wordt aan het individu. Ze hebben oog voor de natuur, waarvan we afhankelijk zijn.
Mooi is het stuk waarin Van Tilburg beschrijft hoe de vele bestuurders en topmensen uit het bedrijfsleven die hij tegenkwam haast allemaal redelijk, aardige en weldenkende mensen zijn. Met zorgen over de toekomst van hun kinderen. Maar dat ze die houding, als ze de voordeur thuis achter zich dichtslaan, lijken te vergeten. Hij wenst ons allen toe dat beslissers wat meer bij zichzelf zouden blijven. Ook op het werk. Hij sluit het boek af met een uitgebreide agenda voor bedrijven, financiële instellingen, overheden en onszelf om onze economie en samenleving méér te richten op een wat kalmer tempo van ontwikkeling, waar mens en natuur wel bij varen. Waarbij Europa met zijn 450 miljoen inwoners eigenlijk prima papieren heeft weer het voortouw te nemen: we wéten meer dan ooit, we kunnen technisch echt heel veel en de mensen willen in hoge mate dezelfde dingen. Nu onze bestuurders nog.
Mooiste citaat
“Rijkere Nederlanders vinden de wereld een stuk rechtvaardiger dan de armsten”.
Wat zeggen anderen over het boek?
“Dit boek is een verademing in deze tijden van conflict en polarisatie”, Kees Vendrik
Joris Wijnhoven is strateeg bij de NVDE
