Ergens rond de millenniumwisseling stelde toenmalig GroenLinks Tweede Kamerlid Ab Harrewijn minister Frank de Grave de vraag of het mogelijk zou zijn om tanks op zonne-energie te laten rijden. De Grave zag er de humor wel van in, nam de vraag vrij letterlijk en liet becijferen dat tanks dan uitgerust zouden moeten worden met zonnepanelen ter grote van twee voetbalvelden, “hetgeen uit militair-strategisch oogpunt onwenselijk is”. Defensie en duurzaamheid zijn niet per definitie een gelukkig huwelijk. Militairen zagen fossiele brandstof als handig spul: veel energie-inhoud en gemakkelijk te transporteren. Bovendien hebben mensen in tijden van oorlog wel wat anders aan hun hoofd dan klimaatverandering.

Dit artikel is een publicatie van de september-editie van PONT, vakblad energie en duurzaamheid. De hele editie gaat over veiligheid in relatie tot energie. Klik hier voor de originele publicatie van het artikel.

Klimaatgeneraal
Maar tijden veranderen. In 2016 poneerde ‘klimaatgeneraal’ Tom Middendorp in een geruchtmakende speech in het Vredespaleis voor het eerst zijn stelling dat klimaatverandering en grondstoffenschaarste serieuze bedreigingen voor de wereldvrede vormen. En dat Defensie daar ook in de eigen bedrijfsvoering en operaties rekening mee moet houden. In 2025 zei hij in een interview met de NVDE: “Klimaatverandering heeft een enorme impact op onze veiligheid. Toen ik directeur Operaties werd, verantwoordelijk voor missies over de hele wereld, zag ik het probleem overal: van piraten in Somalië tot IS in Irak. Droogte drijft mensen tot wanhoop en in de handen van extremisme.” Hij voegde daaraan toe: “Klimaat is een onderwerp dat buiten de scope ligt van veel militairen. ‘Dat is iets voor een ander ministerie, want wij hebben al genoeg op ons bordje’, denken veel militairen.”

Meer oog voor energieonafhankelijkheid
Maar in een snel veranderende wereld krijgt ook Defensie meer oog voor de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de implicaties daarvan voor de krijgsmacht. Net voor de zomer werd de ‘Roadmap Energiezekerheid 2026’ gepubliceerd. Meer een ambitiedocument dan een uitvoeringsprogramma, maar toch. Zo’n tien jaar na de speech van Middendorp ziet ook Defensie dat “de recente oorlogen en geopolitieke spanningen laten zien dat energie steeds vaker als machtsmiddel wordt ingezet en dat energie-infrastructuur een strategisch doelwit is”. Meer dan voorheen wordt de noodzaak van onafhankelijkheid en toekomstbestendigheid van de energievoorziening van de krijgsmacht benadrukt. Er wordt erkend dat Defensie moet werken aan energiebesparing. Daarnaast gaat de belangstelling uit naar alternatieven voor diesel en kerosine: naast kernenergie worden waterstof, methanol, ammoniak en synthetische en CO2-neutrale vloeibare koolwaterstoffen genoemd.

Gebouwen
De gebouwen van Defensie vallen, los van een paar specifieke uitzonderingen, gewoon onder alle reguliere wetgeving voor energiebesparing. Het is dus een beetje aan de late kant, maar vooruit, er wordt erkend dat in kazernes, vliegbases en kantoren een flinke slag te maken valt: “Voor 68 defensielocaties worden energiemasterplannen opgesteld die inzicht geven in mogelijke oplossingen en maatregelen voor de korte, middellange en lange termijn.”

Batterijen in plaats van brandstoffen
Echt nieuw is de veranderende kijk op de inzet van brandstoffen in militaire operaties. Nu draait vrijwel alles ‘in het veld’ op dieselaggregaten. Dat betekent veel transport en opslag. Een kwetsbaarheid in conflictsituaties wordt in de Roadmap erkend. Defensie kijkt nu verder: “De afgelopen jaren is veel nieuwe technologie ontwikkeld waarbij batterijen en accu’s nodig zijn om deze te laten werken.” Erkend wordt dat nieuwe wapensystemen en communicatiemiddelen bij uitstek functioneren op kleine en krachtige batterijen.

Terwijl door menig windmolenproject een streep gaat vanwege de noden van Defensie (vliegroutes, ruimte om te oefenen, radars), beweegt het leger op andere vlakken dus de duurzame kant op. We gaan het zien hoe snel legergroen ook duurzaam groen wordt.