Kan geanticipeerd worden op netcongestie worden door een combinatie van opslag, bron/warmtenetten, zon- en windenergie toe te passen?
Ja, door warmte en elektriciteit in samenhang te organiseren, kunnen we de belasting van het elektriciteitsnet beperken en pieken beter opvangen. Warmtenetten met bijvoorbeeld restwarmte of geothermie kunnen de elektriciteitsvraag voor verwarming verminderen. In combinatie met warmteopslag kunnen collectieve warmtepompen warmte produceren wanneer veel zonne- en windenergie beschikbaar is én het net daarvoor ruimte biedt. Die warmte wordt vervolgens gebruikt tijdens piekmomenten. Afhankelijk van het opslagsysteem kunnen ook verschillen tussen seizoenen worden overbrugd.

Warmtepompen worden steeds ‘slimmer’, waarmee we bedoelen dat ze kunnen gaan communiceren met het net. Ze kunnen dan anticiperen op drukte op het net door net wat eerder dan een verwachte piek je huis op t warmen. De komende jaren zal dit de standaard worden.
Batterijen helpen daar ook bij.
Inderdaad dalen de prijzen van batterijen de laatste jaren spectaculair snel, een trend die zich gaat doorzetten. Met name buurtbatterijen komen daarmee nadrukkelijk in beeld als onderdeel van decentrale energiesystemen. Dat helpt om tijdelijke pieken in stroomvraag én -aanbod op te vangen. Met batterijen kunnen pieken en dalen in grofweg een etmaal overbrugd worden. Voor de verschillen in energievraag tussen seizoenen, die zich met name bij de warmtevraag voordoen, biedt warmteopslag soelaas.

Is waterstof ook nog steeds deel van de oplossing?
De ontwikkeling van groene waterstof staat nog in de kinderschoenen. Vooralsnog is de productie vrij duur en ligt het niet voor de hand waterstof (ook bruikbaar als grondstof in de chemie) als brandstof te gebruiken om warmte van slechts 20 garden mee op te wekken. Onze verwachting is niet dat waterstof een grote rol gaat spelen in de verwarming van de gebouwde omgeving.

Is een warmtepomp een goede oplossing?
Is warmtenet overal mogelijk?
Het gaat er in de warmtetransitie om de juiste techniek op de juiste plek in te zetten. Warmtenetten leg je aan als dat maatschappelijk gezien de goedkoopste oplossing is. Voor hoge- en middentemperatuur warmtenetten zijn dat doorgaans dichtbevolkte wijken.

Warmtepompen zijn een goede oplossing voor woningen met voldoende inpandige ruimte en een redelijke isolatiegraad. Met de steeds warmere zomers is het bovendien aan te bevelen om niet alleen te kijken naar de warmtevraag, maar ook naar de (toekomstige) koudevraag. In dat geval kan bijvoorbeeld een (zeer) lage temperatuur warmtenet beter zijn.

Nog aandacht voor kernenergie, met name ook de kleinere centrales
Voorlopig is dat geen issue, want het ligt niet in de lijn der verwachting dat nieuwe centrales voor 2035 -2040 gerealiseerd zijn. Mocht dat ooit lukken, dan kan de restwarmte gebruikt worden in een warmtenet.

Wat is vermogensaanbod gas ten opzichte van elektrisch op dit moment?
Het gasnet is er in principe toereikend om alle woningen te verwarmen, maar het gebruik van aardgas gaat afgebouwd worden, zoals vastgelegd in de Klimaatwet en sowieso een goed idee om minder afhankelijk te zijn van dure, fossiele import.

Het stroomnet is (nog) niet overal geschikt om (alle) woningen elektrisch te verwachten. Daarom wordt dat stroomnet enerzijds verzwaard en wordt er anderzijds geprobeerd het efficiënter te gebruiken. Bovendien gaan warmtenetten een belangrijke rol spelen in het energiesysteem: door bronnen als restwarmte en geothermie te benutten, is aanzienlijk minder elektriciteit nodig voor verwarming en neemt de druk op het elektriciteitsnet af.

Wat kan een gemeente doen om het gebruik van Home Management Energy Systems te bevorderen?
Home Management Energy Systems zijn volop in ontwikkeling. Dat is nodig om de kinderziektes eruit te krijgen en het gebruiksgemak te vergoten, maar het nut van software om mensen te helpen bijvoorbeeld het opladen van hun auto of aanzetten van een warmtepomp af te stemmen op goedkoop aanbod van energie staat buiten kijf. Gemeenten kunnen helpen met voorlichting over het ‘waarom’ en ‘hoe’. En ook over subsidies als die er zouden komen.

Hoe zorgen we ervoor dat ook de mensen aan de onderkant van de samenleving mee kunnen in de warmtetransitie?
Om mensen met een laag inkomen mee te laten komen in de warmtetransitie moet betaalbaarheid vooropstaan: een lage energierekening, zekerheid over toekomstige kosten en een overstap die zij kunnen betalen. De overstap van aardgas naar een warmtenet of individuele warmtepomp biedt die betaalbaarheid niet vanzelf. Dit vraagt om gerichte ondersteuning en betaalbare oplossingen.

De beste manier om mensen te verzekeren van een stabiele energierekening is hen te laten omschakelen van fossiel gas naar een duurzaam alternatief. Dat kan via een collectief warmtenet of via een individuele warmtepomp.
Het Nationaal Warmtefonds helpt mensen met een eigen woning aan een (soms zelfs rentevrije) lening; woningbouwcorporaties spelen de sleutelrol bij het verduurzamen van hun woningvoorraad.

In het verduurzamingsplan staat dat in 2050 maximaal 30% van de woningen aangesloten kan zijn op een collectief warmtenet. Is al eens berekend wat de totaal benodigde investeringssubsidie en de operationele ondersteuning van die 30% gaat kosten in een periode van 30 jaar?
Niets doen (voorlopig op gas blijven) betekent ook een gezamenlijke rekening voor stijgende aardgas- en gasnetkosten en ondersteuning van huishoudens die hun energierekening niet kunnen betalen. Iets anders doen (elektrificatie) is voor deze groep woningen maatschappelijk duurder wanneer verdergaande isolatie, extra netverzwaring en meer elektriciteitsproductie nodig zijn.

Feit is dat we onze woningen voor 2050 allemaal van het aardgas afgehaald moeten hebben. De belangrijkste vraag is dan, wat maatschappelijk gezien het goedkoopste alternatief is. Het PBL rekent dat eens in de drie jaar uit in hun zogenaamde startanalyse.

ISDE is fijn, maar huiseigenaren moeten wel dit eerst zelf betalen voordat ze het terug kunnen krijgen.
Dat klopt. Maar dat is eigenlijk altijd zo bij het verkrijgen van een overheidssubsidie. De bureaucratie valt gelukkig wel mee in dit geval. Tegelijkertijd zijn er ook steeds meer uitvoerende marktpartijen die de subsidie kunnen aanvragen voor huiseigenaren. En ook gemeenten kunnen dit doen voor haar inwoners via (bijvoorbeeld) de lokale aanpak isolatie.

Waarom stijgen energieprijzen?
Is het niet opmerkelijk dat sommige landen om ons heen juist overstappen op aardgas en wij er vanaf willen?
De energieprijzen stijgen (en fluctueren) de laatste jaren vooral door de prijzen op de wereldmarkt (door geopolitieke instabiliteit) en de kosten voor de uitbreiding van energieinfrastructuur. Aan dat eerste valt iets te doen door meer energie van eigen bodem op te wekken en te gaan gebruiken. En energiebesparing. De kosten van het uitbreiden van onze energienetten kunnen we in de hand houden door het warmte en stroomnet beter te integreren en piekgebruik af te vlakken (o.a. met opslag en het verschuiven van stroomverbruik naar rustigere momenten op de dag of nacht).
Het besluit om aardgaswinning in Groningen te stoppen is genomen om de veiligheid van bewoners te kunnen garanderen en stellen wij op geen enkele manier ter discussie. Ook landen om ons heen tekenen het Klimaatakkoord van Parijs en zullen het na 2050 zonder aardgas moeten stellen.

Hoe krijgen we ook de mensen mee in de isolatie die een koophuis hebben maar weinig inkomen?
Die kunnen een renteloze lening aanvragen bij het Warmtefonds of kunnen benaderd worden door de lokale aanpak isolatie waarvoor gemeenten SPUK-gelden hebben ontvangen. Goede ontzorging is hierbij belangrijk en gemeenten hebben een belangrijke rol in de kwaliteit van de tenderuitvraag van de lokale aanpak. Maar het gaat ook om het vertrouwen dat de energiekosten zoveel dalen dat de aflossing kan worden betaald.

Mag de gemeente in de toekenning van subsidies onderscheid maken tussen duurzame biobased isolatie en niet-duurzame isolatie?
In principe gaat een gemeente zelf over de voorwaarden waaronder eigen subsidiegelden worden verstrekt, ja.

Wat is de verwachte maximale productiecapaciteit voor groen gas?
Het Rijk gaat uit van twee miljard kuub (twee bcm) groen gas in 2050.

Eerst isoleren voordat je andere maatregelen neemt is al bekend. Hoe krijgen we de groep mee die weinig inkomen hebben en een huis huren in bv. de particuliere sector?
Wie een slecht geïsoleerde woning huurt in de particuliere sector; kan zijn verhuurder daarop aanspreken. De eisen aan verhuurders om de slechtste energielabels aan te pakken wordt steeds strenger. Bij ernstige gebreken aan woningen kunnen minpunten gelden. Gemeenten kunnen organisaties subsidiëren die huurders helpen voor hun rechten op te komen.
Gemeenten kunnen energiefixers subsidiëren om huurders te helpen, bijvoorbeeld uit de zogenaamde SPUK-gelden voor energiearmoede.
Mensen die hun energierekening niet kunnen betalen, kunnen aanspraak maken op het Noodfonds, dat begin 2027 weer open gaat voor aanvragen.Gemeenten hebben ook de bevoegdheid om eigenaren van ernstig verwaarloosde panden (inclusief achterblijvende isolatie) aan te zetten deze situatie te verbeteren.

Welke rol kan een gemeente spelen om een commerciële partij te helpen bij het plaatsen van een batterij?
De belangrijkste rol van de gemeente in deze is haar rol als bevoegd gezagverlener van vergunningen. Duidelijkheid beiden aan welke eisen plaatsing moet voldoen helpt enorm. En het (helpen) vinden van locaties. Energy Storage biedt graag nader advies.

Hoe zijn we allemaal aan het gas gegaan. Was ook niet geheel vrijwillig, toch? Hoe ging dat toen?
De omschakeling van kolen op gas was formeel niet verplicht, maar de uitrol was in de praktijk zó aantrekkelijk, dat vrijwel iedereen mee deed. Alleen het aanbod was al erg prettig; van vieze en arbeidsintensieve kolen of gerieflijk aardgas. Bovendien sloten onze mijnen, terwijl we aardgas vonden in Groningen.
De huidige omslag is veel ingewikkelder. Technisch mankeert er niks aan aardgas, we weten alleen dat we de bijkomende CO2-uitstoot niet meer willen accepteren. En de sterk fluctuerende gasprijzen spelen een steeds grotere rol.
In de warmtetransitie koos de rijksoverheid voor vrijwilligheid: ieder burger zal dus individueel moeten worden overtuigd van het beste duurzame alternatief voor aardgas. Dat is nog meer dan een technologische, een sociale en organisatorische opgave.

Hoe kan een gemeente integratie van de verschillende energie- en warmteoplossingen bevorderen?
Zeker in nieuwbouwwijken is dit steeds gangbaarder, om zo ook netaansluitingen voor woningen te kunnen krijgen. Voor de bestaande bouw is deze integrale benadering nog lastiger. Woningeigenaren verduurzamen vaak niet in één keer hun woning en er is nog weinig voorlichting over. Gemeenten kunnen hierover voorlichten en wat er allemaal mogelijk is binnen de bestaande aansluiting. En in overleg met de netbeheerder, zulke wijken ook aanwijzen in hun warmteprogramma’s.

Zitten appartementen automatisch aan een warmtenet?
Nee. De eigenaar van een appartement beslist, dikwijls in VvE-verband, of er meegedaan wordt aan een warmtenet.

Bij hybride warmtepompen kan je nog steeds niet van je dure gasaansluiting af. En bij veel warmtenetten zijn de vaste kosten hoog vergeleken met de variabele kosten?
Dat klopt. Die dubbele aansluittarieven vormen des te meer een probleem omdat elders mensen wél van gas afgesloten worden en de kosten van het gasstelsel dus op steeds minder mensen drukken.
Inderdaad zijn de vaste kosten bij een warmtenet vaak hoger, waar vaak relatief lage variabele laten tegenover staan.

Tip van een luisteraar: Leerzaam om eens te kijken naar een oud Polygoon-journaal. 📽️ Piek-uren: Nederland op stroomrantsoen #1950

Wat wordt de prijs per GJ met een collectief warmtenet en wat het vast recht?
Hoeveel investeringssubsidies en operationele subsidies zijn nodig om het aanbod aantrekkelijk te maken voor de eindgebruiker?
Dat is in zijn algemeenheid niet te zeggen, dat hangt van de omstandigheden in het betreffende warmtenet af. De prijs per GJ, het vastrecht en de benodigde subsidies verschillen per warmtenet. De koppeling met aardgas wordt stapsgewijs vervangen door kostengebaseerde tarieven. Ook wordt een verdeling van het vastrecht tussen gebruiker en gebouweigenaar mogelijk. Uitgangspunt moet een betaalbare overstap en jaarrekening zijn. Hoeveel ondersteuning daarvoor nodig is, vraagt maatwerk en wordt de komende jaren uitgewerkt.
Op dit moment zijn er diverse subsidies voor ontwikkelaars beschikbaar, zoals de WIS en de SAH. Doorgaans zijn die beide nodig om een businesscase rond te krijgen. De inzet van zulke publieke instrumenten is ook in omliggende landen gebruikelijk en kan, mits gericht op de oplossing met de laagste maatschappelijke kosten, juist bijdragen aan een doelmatiger besteding van middelen.

Waarom is warmte in Nederland veel duurder dan in landen om ons heen?
Dat hangt onder meer af van de gasprijs (waaraan de warmteprijs nu nog gekoppeld is), de exploitatiekosten, de kosten van de warmtebron, de bouwkosten en het moment waarop een land begon met warmtenetten. In Denemarken bijvoorbeeld is aardgas nooit dominant geweest, maar warmtenetten. Dat doet iets met de kosten uiteraard. Daarnaast resulteert de schaalgrote van de warmtenetten in Denemarken ook tot lagere kosten. Stichting Warmtenetwerk heeft een vergelijkende studie uit laten voeren tussen Denemarken en Nederland, hierover kunt u lezen op: Vergelijkende analyse van warmtenetten in de praktijk – Lessen uit Denemarken voor Nederland – Stichting Warmtenetwerk

Wat is het rendement van warmtenetten in verhouding met andere vormen?
Onder het voorbehoud dat elke casus anders is, scoren de huidige warmtenetten goed qua rendement, omdat ze dikwijls gebruikmaken van restwarmte die al beschikbaar is.

Warmtenet prijzen zijn aan de gasprijzen gekoppeld, toch? Dat is geen eerlijke graadmeter voor deze energieprijzen. Gaat die koppeling met gas verdwijnen en komt er een gunstigere prijs voor in de plaats die beter past dan de gasprijs?
In de meeste businesscases van nieuwe warmtenetten wordt nog uitgegaan van maximale ACM-tarieven. Ook is de SDE-subsidie van de bronnen nog gekoppeld aan de gasprijs. Hoe wordt er gezorgd dat de gasprijs ook niet indirect de warmteprijs gaat bepalen?

Nu is de prijs van warmte inderdaad gekoppeld aan die van gas, volgens het Niet Meer Dan Anders Principe. Dat gaat veranderen. In de aangenomen Wet Collectieve Warmte wordt uitgegaan van een warmteprijs die is gebaseerd op reële kosten. Het Rijk werkt nu aan een stelsel waarin bewoners bovendien beschermd worden tegen te hoge tarieven. Lees meer over de opbouw en de overgang naar dit nieuwe tariefstelsel op: Hoe verloopt de overgang voor collectieve systemen naar kostengerelateerde tarieven (NPLW)

Als de warmtevraag daalt door isolatie, klimaatverandering of installatie van airco’s nemen de verliezen in deze heetwaternetten sterk toe. Waarom zetten jullie niet in op modernere systemen?
Naast warmtenetten waar relatief heet water doorheen gaat, zijn ook lage temperatuur warmtenetten in opkomst, waarvan bijvoorbeeld warmte (en koude!) uit de bodem, datacenters of oppervlaktewater de bron vormen. Die warmte moet dan nog naar een hoger temperatuur worden gebracht met elektriciteit door middel van een warmtepomp. Een goede oplossing, ook omdat – afhankelijk van de bron – kan worden gekoeld in de zomer. Tegelijkertijd zijn er ook plekken waar warm water beschikbaar is (restwarmte) waarvan het jammer is het niet te gebruiken. Ook geothermie biedt goede kansen voor warmtenetten met een hoge temperatuur. Steeds geldt: pas de juiste techniek toe op de juiste plek. Ook werkt de warmtesector aan volgende generaties warmtenetten met lagere temperaturen. Die moeten wel aansluiten bij de warmtevraag en de benodigde verwarmingstemperatuur van de gebouwen in het afzetgebied.

Wie betaalt voor het aansluiten om restwarmte vanuit fabrieken bij huishoudens te krijgen en hoe betalen huishoudens voor de restwarmte?
Het warmtebedrijf dat de warmte komt ‘ophalen’ betaalt voor de aansluiting op zo’n fabriek. Huishoudens betalen op hun beurt het warmtebedrijf voor het leveren van warmte.

Moet de gebruiker in het huis, bij warmtenet, alles vervangen worden om het huis te voorzien van deze warmte? Wordt het tapwater daar ook van verwarmd?
Bij een hoge temperatuur warmtenet kunnen radiotoren gewoon blijven hangen, bij een lage temperatuur warmtenet moeten deze dikwijls worden vervangen. Wel komt er een warmteleiding je huis in en wordt er een zogenaamde ‘ontvangstset’ geïnstalleerd. Tapwater wordt er ook van verwarmd, behalve bij zeer lage temperatuur warmtenetten. Dan moet je warme water nog extra opgewarmd worden met een extra boosterpompje en/of boilervat.

Kan in wijken warmtenetten naast het gas net liggen, vwb infrastructuur in de grond?
In principe wel, maar er moet wel rekening worden gehouden met bepaalde afstanden. Zeker in de ondergrond in grote steden, is dat soms best een puzzel met alle infrastructuur die daar loopt of riolering. Dat is een extra reden om te kijken waar het mogelijk is een wijk op enig moment helemaal van het gas af te halen.

Warmtenetten in dorpen op het platteland? Hoe haalbaar is dat?
Hoeveel bij elkaar gelegen woningen / appartementen heb je nodig voor een goede business case met een warmtenet?
Een warmtenet (zeker een hoge of middentemperatuur warmtenet) heeft enige omvang nodig, anders zijn de installaties en de buizen niet terug te verdienen. En, uiteraard een nabije bron. Het verplaatsen van warm water via buizen kost immers geld. Dat neemt niet weg dat een klein net met enige omvang, ook op het platteland, tot de mogelijkheden behoort, zeker voor lage temperatuurnetten, waarbij bijvoorbeeld oppervlaktewater de bron is.

En wat als je niet van het gas af wil?
Voorlopig heb je de keus, tot 2050. Maar een gemeente kan (op basis van de WGIW) aankondigen het gas eerder dan in 2050 af te sluiten in een wijk, onder de voorwaarde dat er een betaalbaar alternatief is. Wil je daar geen gebruik van maken kan dat en kan een burger voor zijn eigen gasloze oplossing kiezen. De overgangsperiode is acht jaar.

En wat als iemand alsnog van het warmtenet af wil?
Dat mag altijd, tegen reële afsluitingskosten.

Waarom zou een goed draaiend warmtenet geld in een pot willen stoppen voor solidariteit, geloven we in zoveel solidariteit?
Dat is vooral een politieke vraag, die raadsleden zelf moeten beantwoorden.
Hoe dan ook gaat de rijksoverheid een regeling instellen waarbij warmtebedrijven elkaar risico’s tot op zekere hoogte gaan afdekken. Dat is een soort intern calamiteitenfonds.

Wie stelt het warmteprogramma vast en wat is de rolverdeling tussen college en raad?
Het opstellen en vaststellen van het warmteprogramma is een bevoegdheid van het college van burgemeester en wethouders. De gemeenteraad stelt het warmteprogramma dus niet vast, maar kan wel kaders meegeven waar het college rekening mee moet houden. Het vaststellen van het omgevingsplan is wel aan de gemeenteraad.

In een aantal steden zijn commerciële warmtenetten aanwezig. Wat zijn de mogelijkheden tot uitbreiding van deze warmtenetten?
De mogelijkheden voor uitbreiding van deze netten zijn op zichzelf aanwezig, maar investeringsbeslissingen worden momenteel bemoeilijkt door onzekerheid over de overgang van privaat naar publiek eigenaarschap. De Wet collectieve warmtevoorziening biedt mogelijkheden voor derdentoegang, waardoor andere warmtebedrijven onder redelijke voorwaarden gebruik kunnen maken van bestaande netten om nieuwe gebieden aan te sluiten. Meer duidelijkheid over de toekomstige inrichting van de sector en het verloop van deze overdracht kan bijdragen aan een stabiel investeringsklimaat, waardoor zowel bestaande als nieuwe partijen gemakkelijker kunnen investeren in de uitbreiding van warmtenetten.

Hoe gaan we de benodigde energie opwekken?
Een terechte vraag. Het is een hele operatie om alternatieven te vinden voor aardgas. Er is niet één techniek waarmee we dat gaan fixen. In de praktijk werken we toe naar een energiesysteem dat veel meer dan het huidige verweven is, met veel decentrale bronnen. Een groot deel van onze woningen en gebouwen zullen elektrisch verwarmd gaan worden, met individuele warmtepompen of bodemenergiesystemen. Met name zon en wind zijn de basis van ons elektriciteitssysteem, voorlopig nog ondersteund door gascentrales. Het rijksbeleid zet bovendien in op kernenergie als nieuwe energiebron. Een ander deel van de woningen gaat verwarmd worden via warmtenetten met restwarmte of geothermie als warmtebron. Ook duurzame biomassa kan een rol spelen.