Femke Brenninkmeijer (voorzitter Energie-Nederland): “We vragen stabiliteit van de politiek, maar die moet ook uit onszelf komen”

19 november 2026

Femke Brenninkmeijer wil mensen in beweging krijgen. Bijna een jaar na haar aantreden als voorzitter van Energie-Nederland spreekt ze over de kosten van verduurzaming, investeringszekerheid en de samenwerking tussen overheid en bedrijven. De wil om te verduurzamen is er bij de energiebedrijven in haar achterban. Maar wie betaalt de rekening, en hoe zorgen we dat iedereen mee kan? “Met ‘schaf maar een warmtepomp aan’ komen we er niet.” Ook haar eigen sector moet verantwoordelijkheid nemen, vindt ze: “We vragen stabiliteit van de politiek, maar die moet ook uit onszelf komen.”

Welk werkbezoek is u het afgelopen jaar het meest bijgebleven?
“In Helsinki bezochten we een warmtecentrale die gekoppeld zou worden aan een datacentrum. Op de terugweg reden we langs een gesloten kolencentrale. Ik vroeg of er veel maatschappelijke discussie was over al die ontwikkelingen. Het antwoord was heel duidelijk: wij hebben een lange grens met Rusland en willen onafhankelijk worden. Dat drijft daar de beslissingen. Van die urgentie en dat tempo kunnen wij iets leren.”

Als tiener wilde u militair worden. Zoekt u dat avontuur en die fysieke uitdaging nog steeds op?
“Rond mijn zestiende leek het me prachtig om in de Ardennen over stormbanen te rennen. Dat Spartaanse trok me aan. Het is iets heel anders geworden. Na mijn tijd als jurist en advocaat vond ik in het bedrijfsleven meer avontuur: iedere dag nieuwe mensen en situaties. Ik ben een enorme hardloper en ben sinds kort lid van een atletiekclub. Zo vind ik ook fysieke uitdaging buiten mijn werk.”

Tijdens een ledenvergadering van binnenvaartondernemers sprak u over de liefde. Hoe reageerde de zaal, en kan dat ook werken in de energiesector?
“Als directeur van een binnenvaartcoöperatie zag ik alle binnenvaartondernemers één keer per jaar samen op de ledenvergadering. De families kwamen mee, mijn kinderen ook. Economisch ging het minder en het schuurde een beetje. Ik dacht: deze club heeft iets anders nodig dan beleid en cijfers. Ik vertelde over mensen die er onverwacht voor je zijn als het moeilijk gaat. Die vergeet je nooit meer. In de zaal zaten ook mensen die dat voor elkaar waren. Het was muisstil. Niemand zei daarna iets, dus ik wist niet hoe het was geland. Later kreeg ik terug dat het toch iets verbindends had.

Het ging om kwetsbaarheid. Ook de energiewereld zit vol passie en technische gedrevenheid. Soms helpt het om een persoonlijk element in te brengen en te kijken naar de mens achter de functie.”

Wat heeft u in de binnenvaart geleerd over het meekrijgen van ondernemers in verduurzaming?
“Wij waren geen eigenaar van die schepen. Een rederij kan zeggen: ik ga dertig procent van mijn vloot verduurzamen. Wij moesten de binnenvaartondernemerszelf laten investeren. In 2023 hebben we de helft van de uit te keren winst omgezet in verduurzamingsvouchers. Elk schip, groot of klein, kon 20.000 euro krijgen. Dat maakte uiteindelijk veel grotere investeringen door de binnenvaartondernemers zelf los. Een schippersvrouw belde: zij vond het fantastisch, maar haar man, die aan het varen was, vond het helemaal niets. Zelfs binnen één relatie verschilden de meningen. Sommige binnenvaartondernemerswilden de wereld beter achterlaten, anderen maakten een commerciële afweging voor verduurzaming. Er was veel draagvlak. Daar ben ik trots op.”

Is er iets waarover u sinds uw aantreden anders bent gaan denken?

“Het energiesysteem is nóg complexer dan ik had gedacht. Technische, maatschappelijke en financiële aspecten werken op elkaar in. Ook de afhankelijkheden tussen publiek en privaat zijn groter dan verwacht. Als sector moeten we uitgaan van onze eigen kracht, maar we hebben elkaar nodig. We vragen stabiliteit van de politiek, maar die moet ook uit onszelf komen. Mijn taak is om te blijven kijken wat wel kan. Voor ons horen een betrouwbare, betaalbare en duurzame energievoorziening bij elkaar. Het kabinet moet vooral leveren op netcapaciteit, betaalbaarheid en investeringszekerheid. Niet steeds nieuwe plannen, maar een langjarige koers, duidelijke keuzes en uitvoering van gemaakte afspraken, zodat bedrijven daadwerkelijk kunnen investeren.

Ook moeten we oog houden voor hoe de mensen thuis het energiesysteem ervaren. We moeten het voor hen niet onnodig ingewikkeld maken. Hoe houden we het voor mensen thuis eenvoudig en begrijpelijk?”

Energie-Nederland steunde de bijmengverplichting voor groen gas, terwijl individuele leden zich ertegen uitspraken. Hoe gaat u met die verschillen om?
“Ook bij ons staat het belang van verduurzaming voorop. Maar verduurzaming heeft een prijs. Wie vertelt dat verhaal, en waar leggen we die prijs neer? Bij de binnenvaartondernemers kozen we voor solidariteit: ieder schip kreeg hetzelfde bedrag. Over de verdeling van de kosten van de energietransitie wordt dat gesprek wat mij betreft onvoldoende gevoerd. De bijmengplicht helpt bij vergroening, maar verhoogt ook de kosten voor consumenten. Hoe zorgen we dat de rekening niet zomaar bij hen terechtkomt? We zitten in een enorme verbouwing en berekenen de kosten door aan huishoudens, rijk of arm. Die kosten moeten we maken. Maar kun je die zomaar bij de gebruiker van nu leggen?

Het Noodfonds Energie helpt mensen die dat nodig hebben, maar een grotere groep gaat naar verhouding veel bijdragen. Wij willen die kosten deels dempen vanuit de algemene middelen. Daarvoor is ook het Klimaat- en Energiefonds hard nodig. Daarom pleiten we voor een structureel energiefonds: niet alleen incidenteel geld, maar langjarig middelen om de noodzakelijke investeringen mogelijk te maken en de lasten over generaties te spreiden. Ook mensen die voorlopig op gas aangewezen blijven, mogen we daarbij niet uit het oog verliezen. Verduurzaming moet aantrekkelijk blijven, zonder dat degenen die nog niet kunnen overstappen met een steeds moeilijker betaalbare rekening achterblijven.”

Wat vindt u van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE)?
“We hebben meegesproken over het NPE. Maar dat is geen wederkerig plan. Ik zoek een gezamenlijk plan tot 2040: wat zijn de grootste hobbels, wat vraagt dat van de overheid en wat van bedrijven? In het bedrijfsleven volgde op de strategie altijd pagina twee: hoe gaan we dat dan doen? Dat was vaak de belangrijkste pagina. Voor netcongestie vind ik de samenwerking goed georganiseerd. Maar dat is een knelpunt binnen een systeem dat we aan het verbouwen zijn. Ik zoek een gezamenlijk plan voor het geheel.”

Welke concrete beslissing moet het kabinet nemen om investeringen los te trekken?
“Ik maak me echt zorgen over de warmtetransitie. Er ligt een warmtewet die een grote koerswijziging betekent. Bedrijven handelen daar nu naar, maar de middelen om die wet uit te voeren ontbreken. Dat tast het vertrouwen in de politiek aan.

Daarnaast lopen de investeringen in energie-infrastructuur en de vraag uit elkaar. Gaat de economie de infrastructuur volgen, of leggen we infrastructuur aan waar de economie zit? Als stijgende netkosten verduurzaming verhinderen, vertrekken bedrijven. Dat kan ook een keuze zijn, maar nu is die onuitgesproken. Een concrete stap is een langjarige Rijksbijdrage aan TenneT om de nettarieven te dempen, met name voor het net op zee. Daarmee maken we overstappen op elektriciteit aantrekkelijker en geven we bedrijven meer zekerheid voor hun investeringsbesluit. Zo voorkom je dat stijgende netkosten juist de verduurzaming afremmen.”

U noemt netverzwaring het meest kostenefficiënt. Is slimmer gebruik van het bestaande net niet juist goedkoper, en bovendien sneller beschikbaar?

“Wij zien verzwaren voor de komende periode als de meest kostenefficiënte manier om capaciteit vrij te spelen. Daarbij moeten ook de vergunningsprocedures sneller, zodat uitbreiding niet onnodig vertraging oploopt. Tegelijkertijd moeten we het net veel slimmer gebruiken. Het is geen keuze tussen bouwen en beter benutten: we hebben beide nodig. Flexibiliteit heeft ook een prijs. De overheid moet kijken of prijsprikkels en subsidies die markt voldoende helpen. Netbeheerders moeten inzicht geven in waar capaciteit beschikbaar is, zodat marktpartijen daarop kunnen inspelen.”

Hoe kunnen ook mensen zonder elektrische auto, thuisbatterij of zonnepanelen profiteren van een slimmer energiesysteem?

“De transitie moet niet alleen voor de happy few mogelijk zijn. We komen uit een land dat op gas draaide. Afstand nemen van dat vertrouwde systeem brengt onzekerheid mee. Met ‘schaf maar een warmtepomp aan’ komen we er niet. Net als bij de binnenvaartondernemersmoeten we begrijpen wat mensen spannend vinden, luisteren en kijken wat zij nodig hebben. Dat gaat niet alleen om mensen in energiearmoede. Wie wil verduurzamen, moet die stap ook kunnen betalen. Daar horen aantrekkelijke subsidieregelingen bij die de overstap naar elektriciteit haalbaar maken. Op congressen praten we vaak over het grote systeem. Ergens moeten we veel meer beetpakken hoe we de samenleving daarin meenemen.”

U zegt dat het belang van verduurzaming voorop staat. Ligt een nog intensievere samenwerking met de NVDE voor de hand?
“We werken gelukkig al veel samen, bijvoorbeeld rond het rapport van CE Delft over de energierekening van de toekomst. Met onze verschillende achterbannen moeten we kijken welke rol ieder kan pakken en waar we nauwer kunnen samenwerken. Misschien moeten Olof van der Gaag en ik eens samen een rondje hardlopen.”

Zit uw gedrevenheid u ooit in de weg?
“Bij het Havenbedrijf zei iemand: als we tien Femkes hadden, zouden we hier helemaal gek worden. Ik dacht eerst: dat lijkt me juist positief, nog meer energie! Maar ik heb moeten leren dat niet iedereen er hetzelfde in zit. Als mijn energie niet de goede uitwerking op anderen heeft, moet ik temperen. Mijn gedrevenheid zet ik graag in om dingen voor elkaar te krijgen, maar uiteindelijk gaat het erom effectief te zijn.”

U ging naar Parijs om hardloopster Sifan Hassan aan te moedigen. Wat bewondert u in haar?
“Zij doet dingen waarvan iedereen denkt dat ze onmogelijk zijn. Dan zegt zij: dat ga ik gewoon doen. Daar zit een enorme eigen, onafhankelijke drive in. Die wil en kracht om te realiseren wat zij zelf voor ogen heeft, bewonder ik.”


Misschien ook interessant

Femke Brenninkmeijer (voorzitter Energie-Nederland): “We vragen stabiliteit van de politiek, maar die moet ook uit onszelf komen”

Femke Brenninkmeijer (voorzitter Energie-Nederland): “We vragen stabiliteit van de politiek, maar die moet ook uit onszelf komen”