De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) verwelkomt het Electrification Action Plan van de Europese Commissie. Het plan maakt belangrijke keuzes: minder afhankelijkheid van fossiele import, lagere energiekosten en een sterkere Europese economie gaan hand in hand. Dit is de richting die Europa nodig heeft. ‘Het komt er nu op aan dit plan voortvarend uit te voeren. Ook voor Nederland is er werk aan de winkel, bijvoorbeeld in het verder rechttrekken van de energiebelasting op elektriciteit en gas, en het versnellen van vergunningverlening,’ zegt Marc Londo, inhoudelijk directeur NVDE.
De urgentie is groot. Meer dan de helft van het Europese energieverbruik bestaat nog uit geïmporteerde fossiele brandstoffen. Alleen al tijdens de recente crisis in het Midden-Oosten gaf Europa in 111 dagen € 50 miljard extra uit aan fossiele energie-import. Tegelijkertijd komt inmiddels al 70 procent van de Europese elektriciteit uit schone Europese bronnen. Juist daarom is verdere elektrificatie de logische volgende stap.
De Commissie zet met een indicatief elektrificatiedoel van 46 procent in 2040 een belangrijke stap. De komende uitwerking in het Energy Union Package moet ervoor zorgen dat deze ambitie daadwerkelijk wordt verankerd. De elektrificatiegraad van Europa staat al tien jaar stil op 23 procent, terwijl landen als China, Japan en Zuid-Korea inmiddels boven de 30 procent zitten. Volgens de Commissie kan versnelde elektrificatie de Europese gasimport met meer dan 70 procent en de olie-import met meer dan 40 procent verminderen. Dat levert Europa in 2040 tot € 260 miljard aan besparingen op de import van fossiele brandstoffen op. Het Electrification Action Plan bevat ambitieuze doelen, zoals 200 GW opslagcapaciteit in 2030 en een snellere uitrol van hernieuwbare elektriciteit.
Maak elektriciteit aantrekkelijker dan fossiel
De grootste belemmering voor elektrificatie is niet de techniek, maar de prijs. Elektriciteit is voor Europese bedrijven en huishoudens gemiddeld bijna drie keer zo duur als gas. Daarmee blijft investeren in warmtepompen, elektrische industriële processen en elektrisch vervoer onnodig lastig. Het is belangrijk de energiebelasting op elektriciteit en gas verder recht te trekken, om de verduurzaming door elektrificatie aantrekkelijker te maken dan blijven verwarmen met gas.
De NVDE steunt de voorstellen om belastingen (inclusief de btw op investeringen in elektrificatie), nettarieven en fossiele subsidies tegen het licht te houden. Elektriciteit moet structureel aantrekkelijker worden dan fossiele energie. Ook slimme flexibiliteit, opslag en een beter benut elektriciteitsnet zijn essentieel om de energiekosten voor bedrijven en consumenten te verlagen. Dat sluit goed aan bij Nederlandse initiatieven zoals Flex-e XL voor industriële flexibiliteit.
Industrie: koersvast blijven met ETS én investeren in elektrificatie
Voor de industrie bevat het plan belangrijke voorstellen. De aangekondigde Decarbonisation Bank, gerichte ondersteuning voor industriële elektrificatie, warmteprojecten, opslag en netaansluitingen kunnen bedrijven helpen om sneller te investeren. Ook de aandacht voor industriële flexibiliteit en restwarmte is waardevol.
Tegelijkertijd is de NVDE kritisch op voorstellen die het Europese emissiehandelssysteem (ETS) verzwakken. Juist een stevig en voorspelbaar ETS maakt investeringen in elektrificatie rendabel. Ondersteuning geven voor elektrificatie én tegelijkertijd de CO₂-prikkel afzwakken werkt elkaar tegen. Houd daarom vast aan een ambitieus ETS, zet de afbouw van gratis emissierechten door, versterk het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) en investeer ETS-opbrengsten gericht in koploperbedrijven en nieuwe industrie en bedrijvigheid. Positief is wel dat bedrijven hun gratis emissierechten in toenemende mate moeten verdienen door daadwerkelijk te investeren in emissiereductie. Dat versterkt de prikkel om te verduurzamen.
Om verduurzaming ook daadwerkelijk mogelijk te maken zijn ook praktische zaken nodig: snellere vergunningverlening, een stikstofvrijstelling tijdens de bouwfase van projecten, snellere uitbreiding van het elektriciteitsnet én stevige vraag naar duurzame producten. Alleen dan ontstaat het investeringsklimaat dat bedrijven nodig hebben.
Gebouwde omgeving: warmtepompen als werkpaard
Europa kiest onomwonden voor de warmtepomp als een onmisbare route voor betaalbare, onafhankelijke warmte. Een nieuw Europees instrument (“Clean Heat Market Mechanism”) gaat de uitrol van warmtepompen versnellen en goedkoper maken. De voorstellen om de aanschaf van warmtepompen goedkoper te maken, btw-verlaging mogelijk te maken en nieuwe financieringsvormen te ontwikkelen zijn daarom zeer welkom. De ambitie om het installatietempo van warmtepompen op te voeren naar ongeveer 4 miljoen installaties per jaar in 2030 is terecht. Het is overigens terecht dat het actieplan ook aandacht besteedt aan de rol van elektriciteit in de bronnenmix voor die andere grote verduurzamingsroute voor woningen: warmtenetten.
Het is goed dat de Commissie kijkt naar het ondersteunen van doelgroepen die niet in de gelegenheid zijn om grote investeringen te doen. Zo worden er zelfs concrete voorstellen uitgewerkt voor social leasing, voor elektrische auto’s en warmtepompen. Collectieve warmte- en koude-oplossingen en de inzet van restwarmte krijgen terecht aandacht. Zij bieden meerwaarde in het energiesysteem vanwege de flexibiliteit en het ontzien van het elektriciteitsnet.
Mobiliteit: elektrisch rijden wordt steeds aantrekkelijker
Ook voor mobiliteit kiest Europa de juiste richting. Inmiddels rijden er ruim 8 miljoen elektrische auto’s in Europa en bedraagt het marktaandeel van volledig elektrische auto’s ruim 20 procent van de nieuwverkopen. Toch blijft verdere groei afhankelijk van voldoende laadinfrastructuur, slimme laaddiensten en betaalbare voertuigen.
De NVDE ondersteunt daarom de voorstellen voor uitbreiding van de laadinfrastructuur, stimulering van slim laden en vehicle-to-grid, extra aandacht voor zwaar vervoer en fiscale prikkels voor emissievrije voertuigen. Elektrische auto’s zijn niet alleen een oplossing voor mobiliteit, maar worden steeds meer onderdeel van een flexibel energiesysteem dat vraag en aanbod van duurzame elektriciteit beter op elkaar afstemt.
Van plannen naar uitvoering
Het Electrification Action Plan laat zien dat Europa elektrificatie eindelijk benadert als economische strategie. Dat is de juiste keuze. Maar de uitvoering wordt beslissend. Het is positief dat het actieplan veel aandacht besteedt aan de uitbreiding van elektriciteitsnetten, laadinfrastructuur, warmte-infrastructuur en flexibiliteit. Voor Nederland blijft de opgave onverminderd groot. Vergunningverlening moet sneller, het elektriciteitsnet moet worden uitgebreid, investeringen moeten loskomen en beleid moet consequent dezelfde richting op wijzen. Apparaten als warmtepompen en laadpalen zullen snel slim en netvriendelijk moeten worden, nettarieven en andere financiële prikkels moeten netvriendelijke inzet ervan belonen, en de netverzwaring kan niet snel genoeg gaan.
“Europa kiest terecht voor elektrificatie. Daarmee kiest het voor meer energieonafhankelijkheid, een sterkere industrie en lagere energiekosten. Nu is het zaak om die koers vast te houden. Dat betekent: elektriciteit aantrekkelijker maken, blijven investeren in de gebouwde omgeving en elektrisch vervoer, én zorgen voor een sterk ETS dat bedrijven stimuleert om daadwerkelijk te verduurzamen,” zegt Londo. ‘Zo kan Europa zijn concurrentiekracht versterken én zijn afhankelijkheid van fossiele energie structureel verkleinen.’