Tijmen Keesmaat werkt aan een van de meest ambitieuze plannen voor de Nederlandse delta van deze eeuw: Delta21. Voor de kust van Zuid-Holland moet een innovatief systeem verrijzen dat energie opslaat, Nederland beschermt tegen water en tegelijkertijd nieuwe natuur creëert. “We lossen hier drie grote maatschappelijke vraagstukken in één keer op,” zegt hij. “En dat doen we met een unieke samenwerking tussen bedrijven en coöperaties.” Naast de Tweede Maasvlakte moeten twee enorme meren ontstaan. Eentje daarvan moet gaan werken als batterij die bij weinig zon en wind stroom kan leveren: “Een leeg meer is een volle batterij.”

Wat is Delta21 precies?
“Delta21 is een groots waterbouwkundig project voor de kust van Goeree-Overflakkee, gekoppeld aan de Tweede Maasvlakte. Het plan bestaat uit twee grote meren van elk zo’n vijftig vierkante kilometer: een valmeer en een getijdenmeer, afgesloten met een gemaal. Windmolens in de Noordzee pompen het valmeer leeg bij lage of zelfs negatieve elektriciteitsprijzen, die we in een systeem gebaseerd op zon en wind steeds vaker zullen meemaken. Bij hoge prijzen stroomt het water het meer in en wordt met de waterkracht elektriciteit opgewekt en aan de bedrijven en huishoudens in de Rijnmond geleverd. Zo fungeert het valmeer als energieopslag.

Het getijdenmeer staat in verbinding met de zee en herstelt natuurlijke dynamiek. Door dammen, keringen en gemalen slim te combineren ontstaat één geïntegreerd systeem. Het is dus niet één losse maatregel, maar een compleet nieuw stuk infrastructuur waarin energieopslag, waterveiligheid en natuur samenkomen. Dat maakt het ook zo bijzonder: je bouwt eigenlijk een nieuw stukje Nederland, maar dan toekomstbestendig.”

Jullie noemen het een “3-in-1-oplossing”. Hoe grijpen die drie functies precies in elkaar?
“De eerste functie is de batterij. Opslag wordt steeds belangrijker in een energiesysteem dat in toenemende mate zijn energie haalt uit de zon en de wind. Het waait immers niet altijd en de zon schijnt ook niet altijd. De tweede functie is waterveiligheid. Door zeespiegelstijging en zwaardere stormen moeten we steeds vaker onze keringen afsluiten, wil ons binnenland niet overstromen. Maar hierdoor stroomt het rivierwater weer minder goed weg. Met dit systeem heb je een gigantisch gemaal dat dat water toch kan afvoeren. Die pompen gebruiken we bijna het hele jaar voor energie, en bij zeldzame kritieke momenten voor onze veiligheid.

De derde functie is natuurherstel. Door de deltawerken is de natuurlijke overgang tussen zoet- en zoutwater verdwenen. Met een getijdenmeer breng je die dynamiek terug, inclusief vismigratie en biodiversiteit. Juist doordat je die functies combineert, versterken ze elkaar.”

Hoe bent u bij dit project betrokken geraakt?
“Ik werk al heel lang in de duurzame energiesector en ben altijd bezig geweest met de vraag hoe je het energiesysteem slimmer en duurzamer maakt. Vanuit die achtergrond kwam Delta21 op mijn pad. Dit project brengt alles samen waar ik me al jaren mee bezighoud: energie, systeemintegratie en maatschappelijke impact. Dat maakte voor mij de stap heel logisch.”

Wat motiveert u persoonlijk om u hiervoor in te zetten?
“Het is het allermooiste project in de energietransitie. Maar het zit ook dieper. Als Nederland hebben we de watersnoodramp meegemaakt, en dat zit nog steeds in ons collectieve geheugen. De oudste foto die bij ons op de schouw stond, was er eentje van mijn moeder die als kind in de voortuin stond van het huis van haar grootouders in de Oude Tonge dat later tot de nok toe onderwater stond. We weten wat er kan gebeuren als onze waterveiligheid niet op orde is. Wat mij motiveert is dat we hier vooruitkijken. We wachten niet tot het misgaat, maar bouwen een systeem dat ons beschermt én tegelijkertijd waarde toevoegt. En dat we dat doen met bedrijven en burgercoöperaties samen, dat vind ik echt stoer. We hebben de kennis en de traditie om dit te doen.”

Wat maakt dit project uniek ten opzichte van andere oplossingen voor energieopslag?
“De schaal en de multifunctionaliteit. Dit is geen losse batterij die maar één functie heeft, maar een systeem dat meerdere problemen tegelijk oplost. Juist die combinatie maakt het efficiënt en toekomstbestendig. Dat zie je eigenlijk nergens anders op deze manier terug.”

Delta21 is een coöperatie met veel bedrijven en organisaties. Waarom is gekozen voor deze vorm, en wat maakt samenwerking hier zo cruciaal?
“Dit project is simpelweg te groot om alleen te doen. In de coöperatie werken partijen als Deltawind, Zeeuwind, Shell, BAM, Engie, GreenChoice en Windunie samen. Dat zijn energiebedrijven, bouwers en burgercoöperaties door elkaar. Iedereen brengt iets anders mee: technische kennis, financiering, lokale betrokkenheid of ervaring met grote projecten. Het bijzondere is dat partijen die normaal concurrenten zijn, hier samenwerken omdat ze zien dat het groter is dan hun individuele belang. Die samenwerking hebben we ook echt nodig. Dit raakt energie, waterveiligheid, ruimtelijke ordening en natuur. Alleen door dat integraal aan te pakken, kun je zo’n project realiseren.”

Het is een groots en ambitieus plan. Wat zijn op dit moment de grootste onzekerheden of risico’s voor realisatie?
“Het kan ook mislukken, daar moeten we eerlijk over zijn. De grootste uitdaging is om iedereen mee te krijgen en momentum te creëren. Overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties moeten hier gezamenlijk instappen. Als het eenmaal gaat leven en partijen zich committeren, ontstaat er tractie. Maar dat eerste zetje, dat is cruciaal.”

Er is in 2024 een haalbaarheidsstudie gedaan door CE Delft. Wat waren de belangrijkste conclusies?
“De batterij op zichzelf is rendabel, maar financiert niet het hele project. De echte waarde zit in de combinatie. Je lost netcongestie op, benut duurzame energie beter en voorkomt kosten elders in het systeem. Als je dat allemaal meeneemt, zie je dat de maatschappelijke baten veel groter zijn dan alleen de energieopslag.”

Is er veel weerstand? Bij omwonenden of natuurorganisaties?
“Bij zo’n groot project is er altijd discussie, onder andere van milieuorganisaties en gemeenten. Die zorgen nemen we uiterst serieus. Dit kan alleen werken als we ieders neuzen dezelfde kant op krijgen. Tegelijkertijd sluit het juist aan bij veel wensen: natuurherstel, duurzame energie en waterveiligheid. Uiteindelijk moet dit een project van nationaal belang worden, net als de Deltawerken. Dan hoort daar ook breed draagvlak bij.”

Premier Rob Jetten durfde in de verkiezingscampagne met zijn ‘tien steden’ groot te denken. Zou Delta21 onder dit kabinet meer wind in de zeilen kunnen krijgen?
“Dit vraagt dat we weer durven denken zoals bij de Deltawerken: groot en integraal. Dat zit in het DNA van ons Nederlanders, maar we zijn het een beetje kwijtgeraakt. Als een kabinet dat vooruitgangsdenken weer oppakt, dan past Delta21 daar perfect in. En het is niet alleen belangrijk voor Nederland, maar ook internationaal relevant. Nederlanders zijn de beste ter wereld in de omgang met water. Hopelijk wordt Delta21 ons nieuwste huzarenstukje. En op termijn een nieuw exportproduct naar de rest van de wereld.”