De energietransitie kan binnen de bestaande wet- en regelgeving tot wel 75 procent sneller worden gerealiseerd. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Arcadis, uitgevoerd in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). Deze mogelijkheden voor versnelling zijn zeer welkom, want nu duurt het vaak minstens acht jaar voordat de bouw van duurzame energieprojecten mag starten. “Hoewel regels soms zeker anders kunnen, hoeven we daar echt niet op te wachten. Met lef en samenwerking kan het nu al sneller. Twee jaar voorbereiden en twee jaar bouwen, dat moet kunnen,” zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de NVDE.
De huidige praktijk van trage procedures veroorzaakt veel problemen. Zo dreigen netbeheerders in Utrecht, Gelderland en Flevoland binnenkort zelfs geen nieuwbouw meer op het net te kunnen aansluiten, vooral doordat de bouw van een hoogspanningsstation in Utrecht-Noord vier tot zes jaar vertraging oploopt omdat het grote moeite kost om een geschikte plek te vinden. Versnellingsmogelijkheden zijn hier en elders hard nodig.
Arcadis analyseerde tien praktijkcasussen uit binnen- en buitenland, waar het gelukt is om de procedures veel sneller te doorlopen, van waterstofprojecten en batterijopslag tot netuitbreidingen en groengas-installaties. De projecten laten zien dat langdurige procedures en vertraging geen vanzelfsprekendheid hoeven te zijn, maar vaak het gevolg van de inrichting van processen.
Uit de analyse komen vier universele succesfactoren naar voren:
- Gezamenlijk urgentiebesef en actief stakeholdermanagement
Versnelling ontstaat waar alle betrokkenen – van overheid tot bedrijfsleven en omgeving – het belang van het project delen en samen optrekken. In de casussen van Gasunie (LNG-terminal in Groningen) en Arcadis (procesoptimalisatie) bleek dat het expliciet maken van urgentie en maatschappelijke waarde leidt tot pragmatischer handelen en minder weerstand.
- Parallellisering en pragmatische risicobereidheid
Succesvolle projecten laten zien dat veel stappen – zoals vergunningaanvraag, bouwvoorbereiding en contractvorming – parallel kunnen lopen in plaats van strikt na elkaar. Bij Tesla (Gigafactory Brandenburg), Shell (Hydrogen 1 Maasvlakte), en de gemeente De Wolden (vergunnen van mono-mestvergisters met opwerking naar groen gas) werd door het parallel uitvoeren van procedures of het nemen van doordachte risico’s veel tijdwinst geboekt.
- Vroege en blijvende stakeholderbetrokkenheid
Door stakeholders vanaf het eerste moment te betrekken en te investeren in onderling vertrouwen, ontstaat draagvlak, worden knelpunten vooraf gesignaleerd en bezwaarprocedures voorkomen of ingekort. Dit was zichtbaar bij RWE (Battery Energy Storage), Zuidenwind (windenergiecoöperatie), en de gemeente Oude IJsselstreek (assertieve gebiedskeuze en lokale participatie).
- Standaardisering: Investeren in modulaire ontwerpen, standaarddocumenten en herbruikbare processen loont
Bij Enexis (modulaire stroomverdeelstations) werden standaardisatie en hergebruik van processen ingezet om projecten tot wel tien keer sneller te realiseren dan voorheen.
De bevindingen van het rapport van Arcadis laten zien dat versnelling niet alleen een kwestie is van nieuwe wetgeving, maar vooral van leiderschap, samenwerking en het durven nemen van verantwoordelijkheid. Met het oog op klimaatdoelen, energie-onafhankelijkheid en economisch verdienvermogen is dat urgent. Van der Gaag: “Deze voorbeelden bewijzen dat versnelling geen uitzondering hoeft te zijn. Het kan de nieuwe standaard worden.”
Lees hier het rapport Arcadis rapport Succesvolle praktijkvoorbeelden uit de energietransitie 2 mrt 2026